Thảm trải sàn được thiết kế, sản xuất tại Việt Nam
CategoriesCâu chuyện Tin tức thảm khánh tiết

Nghệ nhân thảm len Đặng Hữu Bình

Nghề dệt thảm len truyền thống của Việt Nam đã đi qua nhiều giai đoạn thăng trầm, tuy nhiên đến hiện tại, qua nỗ lực gìn giữ và phát triển, vẫn tiếp tục có những vị thế nhất định ở Việt Nam và cả trên thế giới.

Nghệ thuật thảm dệt len được du nhập về Việt Nam qua người nghệ nhân Đặng Hữu Bình, với những học hỏi, tiếp thu từ nghề dệt thảm trên thế giới.

Từ hãng dệt thảm Đông Hưng, ông Đặng Hữu Bình đã góp phần hình thành nên lịch sử lâu dài của Thảm len Việt Nam.

T năm 1955, ông Đặng Hu Bình chính thc thành lp hãng dt thm Đông Hưng, to nên nhng tm thm tinh xo, đưa ngh phát trin.

Thảm len – vật phẩm giá trị dùng là quà tặng quý tộc

Nghệ thuật dệt thảm len xuất phát từ Trung Đông.

Từ công năng ban đầu là tấm thảm trải trên nền nhà cho ấm cúng, êm chân, các tấm thảm được dệt đẹp và xuất sắc nhất được nâng lên thành vật phẩm trang trí thể hiện đẳng cấp và sự giàu có của chủ nhân.

Ở các triều đình và cung điện, những tấm thảm được dệt cầu kỳ và lộng lẫy có vai trò quan trọng trong việc trang trí nội thất các căn phòng lớn nhỏ.

Đã có lúc thảm len được bán rất đắt tiền, trở thành sản phẩm quý giá trong kho tàng của các vị vua chúa và được dùng làm đồ triều cống giữa các quốc gia.

Nghệ nhân thảm len Đặng Hữu Bình
Hình ảnh một tấm thảm cũ được đặt trong dinh thự thời xưa

Đến nay, những tấm thảm dệt theo lối cổ truyền thủ công, cầu kỳ vẫn là món trang trí đắt tiền dành cho các dinh thự sang trọng.

Xem thêm: Thảm cuộn trải phòng khánh tiết

Nghệ nhân thảm len Đặng Hữu Bình

Nghệ thuật dệt thảm len du nhập vào Việt Nam không có lịch sử lâu đời, chỉ khoảng gần trăm năm.

Năm 1926, ở làng Hàng Kênh, Hải Phòng có một chú bé 13 tuổi tên là Đặng Hữu Bình chia tay gia đình để làm chuyến viễn du.

Bình lặn lội sang tận tỉnh Thiên Tân ở Trung Hoa, nơi theo nghề dệt thảm từ mấy thế kỷ trước, nơi đã sản xuất những tấm thảm đẹp nhất và nổi tiếng nhất châu Á, để học nghề dệt thảm.

Sau 6 năm học tập, ông hồi hương và làm việc tại xưởng dệt thảm Hàng Kênh – Hải Phòng, một trong những xưởng dệt thảm lớn nhất ở Đông Nam Á thời đó.

Tài liệu không cho biết xưởng dệt này của ông Bình, gia đình của ông hay của một người khác.

Lúc bấy giờ, mỗi năm Hải Phòng xuất sang thị trường Pháp và Hong Kong chừng 1.000 m2 thảm len.

Màu sắc, họa tiết, bố cục, quan niệm trang trí của thảm len Hàng Kênh lúc ấy gần như thảm len Trung Quốc.

Nghệ nhân thảm len Đặng Hữu Bình
Hình ảnh các nghệ nhân làm việc tại Hàng Kênh.

Tham khảo: Báo giá thảm trải sàn hội trường khách sạn, tiệc cưới, sân khấu

Quá trình học hỏi nghề thảm len

Ông Bình không hẳn là người đầu tiên học nghề dệt thảm, nhưng có lẽ là nghệ nhân Việt hiếm hoi học nghề dệt thảm len cao cấp cổ truyền từ một quốc gia có nghề dệt thảm tinh xảo hơn.

Sau một thời gian làm việc hãng dệt Hàng Kênh, ông Đặng Hữu Bình vào Nam lập nghiệp ở Sài Gòn.

Từ năm 1955, ông Đặng Hữu Bình chính thức thành lập hãng dệt thảm Đông Hưng, còn có tên gọi khác là Việt Nam Kỹ Nghệ Dệt Thảm, kiêm nhiệm làm giám đốc kỹ thuật.

Xưởng của ông thiết lập trên một thửa đất rộng 2.300 thước vuông, gồm có một văn phòng hội hoạ để thiết kế kiểu và một xưởng dệt gồm có mười ba khung gỗ dệt tay, trong đó có một chiếc khung khổng lồ ngang 13 thước, cao 8 thước là lớn nhất.

Sản phẩm của hãng dệt thảm Đông Hưng. Ảnh trong sách Sài Gòn ngoảnh lại trăm năm.
Sản phẩm của hãng dệt thảm Đông Hưng. Ảnh trong sách Sài Gòn ngoảnh lại trăm năm.

Xem thêm: Thảm tròn trải nhà dệt tay từ len lông cừu New Zealand

Quy trình dệt thảm truyền thống

Các kiểu vẽ đều do ông Bình, hai người con trai và một người cháu phác hoạ.

Thợ dệt hoàn toàn là phụ nữ, thường trực có tới năm mươi người làm việc bao gồm những người trong gia đình ông Đặng Hữu Bình.

Quy trình dệt thảm ở công ty thảm Đông Hưng được báo Thế Gii T Do tập IX, số 9 mô tả trong bài viết:

“Muốn dệt một tấm thảm, trước hết phác họa kiểu mẫu nhỏ với đủ cả màu sắc và tượng hình.

Sau đó tuỳ theo kích thước và tỷ lệ mà phóng đại ra trên một tờ giấy láng. Các thợ dệt căn cứ vào mẫu hoạ và thước tấc của tấm thảm sẽ dệt, căn khung bằng chỉ bông vải”.

“Chỉ bông này gọi là sợi đứng. Sau đó mới chọn màu len để dệt các sợi ngang. Dụng cụ của ngành dệt thảm là con dao ngắn to bản thật sắc, một chiếc kéo và một chiếc bàn đập có răng như răng lược.”

Mỗi khi thắt một nút sợi len, vào giữa hai sợi chỉ bông đứng, người thợ lại dùng dao cắt đứt len và thắt nút thứ hai tiếp theo như thế cho tới hết phần mình làm, vì trên khung dệt ít nhất cũng có bốn, năm thợ cùng làm.

Sau khi thắt hết một lượt nút len, lại đẩy một sợi chỉ bông xuống và dùng bàn đập đập mạnh xuống siết chặt các nút len lại.

Đồng thời lại còn một sợi chỉ bông thứ hai nữa cũng được đẩy chéo xuống để các nút sợi len không thể di dịch được. Cứ hết một đường ngang lại làm một đường khác.”

Khung dệt thảm truyền thống của thảm len Việt Nam.
Khung dệt thảm truyền thống của thảm len Việt Nam.

Trung bình một người thợ dệt xong một thước vuông trong 5 ngày. Các tấm thảm tốt nhất hay hạng vừa khác nhau ở chỗ dầy nút hay thưa nút.

Ví dụ như kiểu thượng hạng thì một thước vuông của tấm thảm phải bốn kg len với 100.000 nút, hạng nhì 3 kí lô rưỡi len với 67.000 nút, hạng ba 3 kg len với 45.000 nút.

Sự khởi sắc của nghề thảm len thủ công

Ngành dệt thảm len bằng tay ở miền Nam lúc đó được đánh giá là rất tinh xảo, đang trên đà phát triển.

Ở Sài Gòn trước năm 1975 đã có một cuộc trưng bày các tấm thảm trải nền nhà và thảm treo tường để trang trí, được tổ chức tại cửa hiệu của hãng Thành Lễ đường Tự Do (Đồng Khởi).

Nhằm giới thiệu đến công chúng sự khởi sắc của ngành dệt thảm len và những sản phẩm mỹ thuật mới nhất của ngành tiểu công nghệ này.

Những tấm thảm trưng bày ở đây đều do hãng Đông Hưng của ông Đặng Hữu Bình ở số 270 đường Lê Văn Duyệt Sài Gòn sản xuất và do nhà Thành Lễ đứng làm đại lý.

Xem thêm: Thảm wilton wall to wall cao cấp

Tấm thảm lớn trong dinh Độc lập của nghệ nhân Đặng Hữu Bình

Dinh Norodom, tiền thân của dinh Độc lập được xây xong từ năm 1875. Trong dinh có dùng một tấm thảm của xưởng Hàng Kênh ở Hải Phòng.

Đến khi xây lại dinh Độc lập xong năm 1966, những người phụ trách thiết kế dinh đặt hãng dệt thảm Đông Hưng của ông Đặng Hữu Bình thực hiện tấm thảm lớn ở phòng khánh tiết.

Đây là một thử thách vì yêu cầu là phải sản xuất tấm thảm nguyên miếng không chắp nối, dài tới 27 m, ngang 11 m, tổng cộng khoảng 300 m vuông, rất lớn.

Nghệ nhân thảm len Đặng Hữu Bình
Các thợ dệt đang tỉa tót những hình chìm và tỉa nổi những bông hoa trên tấm thảm khổng lồ đặt tại phòng khánh tiết dinh Độc lập.

Thực hiện được tấm này, ông Bình xem như nối tiếp truyền thống của nghề dệt Hàng Kênh quê hương ông, là làm thảm cho dinh thự quan trọng nhất của miền Nam.

Để làm thảm lớn phải có khung dệt lớn, chính tay ông Bình phải thiết kế ra một khung dệt khổng lồ làm hoàn toàn bằng gỗ, với trục thân là một cây gỗ súc đường kính rộng 50 phân.

Một tài liệu cho biết mẫu vẽ của chính ông và trường Mỹ thuật Gia Định thực hiện. Để dệt tấm thảm, ông Bình đã cho xây dựng một xưởng riêng, có tới 60 nghệ nhân và thợ trực tiếp ngồi dệt.

tham-dinh-doc-lap-2
ấm thảm được đặt tại phòng Khánh tiết dinh Độc lập xây năm 1966. Ảnh: Báo TGTD tập XVI số 1.

Tấm thảm theo đúng kích thước trên, dày 1,8 phân. Thảm có tông chính là màu đỏ, bông cúc trắng rải rác nổi bật trên nền đỏ và viền có những hoa văn màu xanh. Thiết kế nhìn chung sang trọng và hiện đại, trang nhã, không rườm rà.

Tấm thảm khổng lồ này nặng và rất cồng kềnh. Lúc đưa tấm thảm vào phòng phải dùng đến cần cẩu và nhiều người phụ giúp.

Tấm thảm được dùng thường xuyên trong chín năm ở phòng Khánh tiết, căn phòng lớn nhất dinh với diện tích 448 m vuông, nơi dùng để tổ chức những cuộc họp lớn, chiêu đãi khách với các nghi lễ long trọng từ năm 1966 cho đến năm 1975.

Nghệ nhân thảm len Đặng Hữu Bình
Sửa tấm thảm trong hội trường Thống nhất. Ảnh: Hans Peter Grumpe.

Cho đến năm 1991, tấm thảm lớn này được sửa chữa lại và rất may, nhà nhiếp ảnh người Đức Hans Peter Grumpe đến có chụp được cảnh sửa chữa tấm thảm này.

Ngày nay, thương hiệu thảm len Hàng kênh đã trở thành một thương hiệu sản xuất thảm len cao cấp nhất trong khu vực.

Xem thêm: Thương hiệu thảm len Hàng Kênh

Những tấm Thảm Thổ Nhĩ Kỳ đẳng cấp và chính hãng

Nguồn bài viết: Zingnews

CLOSE
Add to cart